De Ardennen; hoge bergen in een heuvellandschap

De Ardennen zijn voor Nederlanders een relatief nabij gelegen laaggebergte met steile rotspartijen, beboste hellingen, wild stromende rivieren en vele grotten. De lezing concentreert zich geografisch op het noordelijke deel van de Ardennen in de directe omgeving van de rivieren de Ourthe en de Amblève ter hoogte van Remouchamps. De mooie valleien van deze rivieren worden geflankeerd door steile met bos begroeide hellingen afgewisseld met hoge rotsformaties.

Dit deel van de Ardennen ligt precies op het snijpunt van een viertal geografische streken, elk met hun eigen kenmerkende landschap. De twee belangrijkste zijn het plateau van de Hoge Venen in het oosten en de Condroz in het westen. De lezing laat een aantal karakteristieken van deze landschappen zien.

De gesteenten die de ondergrond opbouwen, hebben een belangrijke rol gespeeld in de vorming van dat landschap, het landgebruik en de economie van de streek. Eén van de economische activiteiten die vooral in het verleden plaatsvond, was de winning van natuursteen. De vele (verlaten) groeves zijn de getuigen van hun ijverige exploitatie. Veel van dat natuursteen valt in het Nederlandse straatbeeld te bewonderen.

Daarnaast hebben de verschillen in de ondergrondse gesteenten samenstelling voor een aantal bijzondere fenomenen in de afwatering gezorgd. Het zijn de dolines, verdwijngaten, grotten en karstbronnen die in een enkel geval, zoals bij de grotten van Remouchamps, zijn uitgegroeid tot een grote toeristische trekpleister.

Voor ons als bewoners van een vrijwel vlak land van klei, zand en veen, dat geologisch gesproken pas gisteren is aangespoeld of gevormd, hebben de rotsen in de Ardennen een respectabele ouderdom. Zij zijn ontstaan in een ver geologisch verleden toen de Ardennen (en daarmee ook Nederland) op een geheel andere plek op aarde lag en de omgeving er ook heel anders uitzag. Uit de gesteenten valt een lange en bewogen geschiedenis te halen die laat zien dat hun oorsprong in een warme zee, langs een kust, in een woestijn, enz. lag. De sporen van de bewoners van deze voorbije werelden, o.a. in de vorm van fossielen, zijn er ook te vinden. Wat kunnen zij ons vertellen? Samen met de informatie uit het gesteente kunnen zij een meer of minder volledig beeld geven van de omgeving waarin zij leefden.

Na hun vorming brak er voor de gesteenten geen rustige periode aan. Grote krachten in de aardkorst zorgden voor het ontstaan van een gebergte. Tegenwoordig zijn de Ardennen geen hoog gebergte meer. Toch is er een sterke samenhang tussen de gebeurtenissen uit het verre geologische verleden en het tegenwoordige landschap. Aan het einde van de lezing zal deze relatie veel duidelijker zijn.

Wilt u weten hoe het landschap in de Ardennen is ontstaan en welke fascinerende geschiedenis er onder het landoppervlak verborgen zit? Dan is dit de gelegenheid!

Marcel van Schoor